Chiều ngày 28/8/2024, TT. Thích Tiến Đạt, Phó Viện trưởng Phân viện nghiên cứu Phật học Việt Nam tại Hà Nội, Giám đốc Trung tâm Tư liệu Phật giáo Việt Nam đã có buổi trao đổi khoa học chủ đề “Di sản tư liệu Phật giáo Việt Nam: Hiện trạng và các vấn đề nghiên cứu” tại Viện Trần Nhân Tông cơ sở Mỹ Đình.
Tham dự buổi trao đổi khoa học có PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông; ThS. Đào Thị Tâm Khánh, Phó trưởng phòng phụ trách Phòng QLNCKH&HTPT kiêm Chánh văn phòng Dự án KĐPĐ; TS. Vũ Thị Hương, Trưởng ban Thư ký Dự Dự án KĐPĐ; cùng cán bộ, nghiên cứu viên, nghiên cứu sinh của Viện và các nhà khoa học, học giả quan tâm.
PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh phát biểu khai mạc
Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh bày tỏ sự trân trọng khi diễn giả đã nhận lời mời hợp tác của Viện. Đồng thời, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh khái quát vai trò của tư liệu Phật giáo, đây là tiền đề để Viện tổ chức buổi trao đổi này.
TT. Thích Tiến Đạt trình bày trao đổi
Tại buổi trao đổi khoa học, TT. Thích Tiến Đạt cho biết, một số quốc gia Phật giáo tự hào vì có Đại tạng kinh và đã tiến hành xuất bản nhiều công trình hữu quan. Việt Nam nằm trong hệ thống Bắc truyền, dùng Hán tạng, có lịch sử lâu đời, nhưng vì nhiều nguyên nhân nên hiện chưa xuất bản được các công trình để lại dấu ấn. Điều này đặt ra câu hỏi câu hỏi “Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, các nhà tu hành sử dụng nguồn tư liệu nào để tu học?” (nhấn mạnh đến Pháp học và pháp hành). Tiếp theo đó khi chữ Hán không còn là chữ quốc ngữ, những văn bản chữ Hán cũng không còn giữ vai trò chính thì “Kinh sách Phật giáo bằng chữ Hán sẽ như thế nào?”.
Thượng toạ chia sẻ, giai đoạn Lý – Trần, Việt Nam từng nhiều lần thỉnh Đại tạng kinh từ Trung Quốc, đến thời Nhị Tổ Pháp Loa từng chủ trì khắc in bộ kinh sách này, đồng thời bổ sung các tư liệu Phật giáo của Việt Nam. Đáng tiếc, bộ Đại tạng kinh này đến nay đã không còn. Một số tư liệu hiện còn có niên đại Lê Trung Hưng và Nguyễn. Các bản in thời Lý – Trần hiện không còn, thậm chí là thời Lê Sơ cũng không còn tìm thấy. Các bản sách in hiện còn được rải rác ở nhiều tự viện, trụ xứ chứ không tập trung tại một nơi nhất định. Các tư liệu Phật giáo thể hiện pháp học của các sơn môn pháp phái. Bên cạnh đó, hệ thống kiến trúc và tượng pháp cũng phần nào cho biết được pháp học và pháp hành của mỗi tổ đình.
Qua nghiên cứu, Thượng toạ nhận thấy về tư liệu giấy có nhiều nguồn như: Thỉnh thông qua các thương nhân hoặc con đường đi sứ của các sứ thần Việt Nam; Khắc in lại từ các bản in có nguồn gốc Bắc thư Nam ấn – khắc in lại nguyên bản và chỉ thêm phần lời tựa hoặc khắc in lại có bổ sung và hiệu đính. Ngoài ra, tư liệu còn có văn khắc Hán Nôm trên bia đá, chuông đồng, hoành phi – câu đối; và hệ thống khoa nghi (nghi lễ Phật giáo) mang màu sắc riêng.
Tại phiên thảo luận, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh chia sẻ thực trạng trong nhận thức của nhiều trụ xứ về giá trị di sản Phật giáo, dẫn đến việc chưa có có hướng đi đúng đắn. Trong khi đó, hoạt động đào tạo – nghiên cứu Phật giáo Việt Nam rất thiếu tư liệu, đặc biệt là tư liệu tin cậy để đối chiếu. Viện hiện luôn sẵn sàng các nguồn lực có thể kết hợp với phía Trung tâm Tư liệu Phật giáo Việt Nam để thực hiện các vấn đề liên quan đến tư liệu Phật giáo Việt Nam. Bên cạnh đó còn ghi nhận nhiều ý kiến từ PGS.TS. Trần Trọng Dương (Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội); TS. Vũ Thị Hương, ThS. Đào Thị Tâm Khánh (Viện Trần Nhân Tông); ông Chu Minh Khôi (Thời báo Kinh tế Việt Nam); ThS. Lê Tùng Lâm (Trung tâm Biên, phiên dịch tư liệu Phật giáo quốc tế); ông Nguyễn Công Đạt (Làng nghề Thanh Liễu). TT. Thích Tiến Đạt cũng bày tỏ sự cảm ơn đối với Viện, các nhà nghiên cứu, học giả quan tâm và hy vọng có sự chung tay của toàn xã hội để có thể tiến tới tập hợp tư liệu, qua đó tìm lại diện mạo cho hệ thống tư liệu Phật giáo các đời.
Cũng trong khuôn khổ buổi trao đổi, các nghệ nhân thuộc Trung tâm tư liệu Phật giáo Việt Nam đã hướng dẫn khách mời trải nghiệm in sách mộc bản.
Kết thúc chương trình, Viện Trần Nhân Tông chụp ảnh lưu niệm với toàn thể các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, khách mời tới tham dự sự kiện.
Dưới đây là một số hình ảnh không khí diễn ra buổi thuyết trình khoa học:
