Thuyết trình “Tài liệu lưu trữ về Phật giáo Việt Nam tại Pháp: giá trị và khả năng tiếp cận”.

Sáng ngày 06 tháng 6 năm 2023, tại Viện Trần Nhân Tông cơ sở Mỹ Đình đã diễn ra thuyết trình với chủ đề “Tài liệu lưu trữ về Phật giáo Việt Nam tại Pháp: giá trị và khả năng tiếp cận”.
Diễn giả chính của thuyết trình là TS. Ninh Thị Sinh, Khoa Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2. Tham dự thuyết trình có PGS.TS Dương Thị Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông cùng các cán bộ, giảng viên, nghiên cứu viên, nghiên cứu sinh, học viên của Viện. Ngoài ra, tham dự thuyết trình còn có một số khách mời là những nhà nghiên cứu, giảng dạy về lịch sử, tôn giáo, Hán Nôm thường xuyên tiếp cận, khai thác và sử dụng tài liệu lưu trữ phục vụ cho những nghiên cứu của mình như PGS. TS. Trần Trọng Dương (Viện Nghiên cứu Hán Nôm), TS. Tô Lan, TS. Cam Anh Tuấn.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Dương Thị Thu Hà, thay mặt Lãnh đạo Viện phát biểu chào mừng các thành viên tham dự thuyết trình, trong đó nhấn mạnh về giá trị thiết thực của nội dung và đánh giá chủ đề của thuyết trình là hướng nghiên cứu mở ra một góc nhìn mới về chấn hưng Phật giáo Việt Nam trong giai đoạn cận hiện đại.
Tại buổi thuyết trình, TS. Ninh Thị Sinh đã chia sẻ những hiểu biết cũng như kinh nghiệm của mình về khối tài liệu lưu trữ Phật giáo Việt Nam tại Pháp và cách thức khai thác, sử dụng tài liệu lưu trữ để từ đó giải quyết các vấn đề nghiên cứu về phong trào chấn hưng Phật giáo trong giai đoạn Pháp thuộc (1858-1945). Mở đầu buổi chia sẻ, TS. Ninh Thị Sinh đã khái lược một số vấn đề lớn về tình hình Phật giáo Việt Nam giai đoạn Pháp thuộc: sự xuất hiện của các Tôn giáo mới (Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo), các hệ phái Phật giáo như Nam Tông Kinh, Khất sĩ và phong trào chấn hưng Phật giáo (bắt đầu từ thập niên 20 của thế kỷ XX).
Cũng tại thuyết trình, TS. Ninh Thị Sinh đã giới thiệu về một số trung tâm lưu trữ – nơi mà chúng ta có thể tiếp cận tài liệu Phật giáo như: Trung tâm lưu trữ Hải ngoại Pháp (Archives nationales d’Outre-Mer), Trung tâm lưu trữ Quốc gia Campuchia (National Archives of Cambodia) và Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I (Hà Nội), Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II (TP. Hồ Chí Minh) và Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV (Đà Lạt).
Nói về giá trị của tài liệu lưu trữ trong nghiên cứu Phật giáo, cụ thể về phong trào chấn hưng, TS. Ninh Thị Sinh cho biết: tài liệu lưu trữ không chỉ giúp nhà nghiên cứu biết chính xác thời điểm của sự kiện lịch sử mà còn cho biết quá trình vận động để đưa đến sự xuất hiện của sự kiện lịch sử, từ đó cho phép rút ra những nhận thức mới. Bên cạnh đó, tài liệu lưu trữ còn giúp nhà nghiên cứu nhận dạng cũng như xác lập mối quan hệ giữa các sự kiện, đối tượng khác nhau.
Phát biểu tại thuyết trình, TS. Cam Anh Tuấn, Trưởng Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) cũng đã chia sẻ những kinh nghiệm khai thác tài liệu lưu trữ tại Pháp cũng như tại Việt Nam phục vụ cho nghiên cứu, đặc biệt TS. Cam Anh Tuấn có nhắc đến chủ trương của Chính quyền Pháp thời kỳ đó là “Hồi hương tài liệu lưu trữ”, trong đó đặc biệt “hồi hương” toàn bộ Phông lưu trữ Toàn quyền Đông Dương về Pháp. Các phông lưu trữ còn lại, tùy nội dung, tính chất và thành phần tài liệu để quyết định “hồi hương” những tài liệu nào, những tài liệu nào để lại cho chính quyền tiếp theo. Việc “hồi hương tài liệu” này vẫn tiếp tục sau năm 1954 qua các “vali ngoại giao” để đưa tài liệu về Pháp. Điều đó giải thích tại sao có những tài liệu có thể tiếp cận được ở Pháp và có những tài liệu thì ở Việt Nam vẫn còn đầy đủ.
Các đại biểu tham dự cũng có nhiều những chia sẻ khác liên quan đến việc khẳng định giá trị tin cậy, tính pháp lý của tài liệu lưu trữ nhưng để đảm bảo một kết quả nghiên cứu khách quan thì cần có thêm các nguồn sử liệu khác, các phương pháp và hướng tiếp cận khác…
Kết thúc buổi thuyết trình, PGS. TS. Dương Thị Thu Hà thay mặt lãnh đạo Viện Trần Nhân Tông gửi lời cảm ơn chân thành đến diễn giả cùng toàn thể các thành viên đã tham dự và một lần nữa nhấn mạnh về giá trị của thuyết trình đã giới thiệu và gợi mở hướng tiếp cận, nghiên cứu về Phật giáo Việt Nam thông qua tài liệu lưu trữ./.

 

 

.
.
.
.