TRAO ĐỔI KHOA HỌC “DI SẢN PHẬT GIÁO CỦA ẤN ĐỘ:
NGỌN HẢI ĐĂNG CHO HÒA BÌNH TOÀN CẦU”
(India’s Buddhist Legacy: A Beacon for Global Peace)
Ngày 20/3/2025, tại Viện Trần Nhân Tông đã diễn ra buổi trao đổi khoa học với chủ đề “Di sản Phật giáo của Ấn Độ: Ngọn hải đăng cho hòa bình toàn cầu” do PGS.TS. Rajeev Ranjan Chaturvedy, Trường Quan hệ quốc tế và Nghiên cứu hoà bình, Nhà sáng lập và điều phối viên Trung tâm Nghiên cứu vịnh Bengal, Trưởng phòng Phúc lợi sinh viên của Trường Nghiên cứu Lịch sử/Quan hệ quốc tế thuộc Đại học Nalanda, Ấn Độ làm diễn giả.
Tham dự buổi trao đổi có PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông; PGS.TS. Dương Thị Thu Hà, Phó Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông; Lãnh đạo các phòng chức năng, Dự án Kinh điển phương Đông, cán bộ, giảng viên, NCS của Viện và học giả quan tâm.
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh nhấn mạnh tầm quan trọng của Phật giáo trong việc thúc đẩy hòa bình và đối thoại liên văn hóa. Viện trưởng kỳ vọng rằng buổi trao đổi sẽ mở ra cơ hội hợp tác nghiên cứu giữa các học giả Việt Nam và Ấn Độ trong lĩnh vực Phật giáo và triết học tôn giáo.
Trong bài trao đổi, PGS.TS. Rajeev Ranjan Chaturvedy đã phân tích tính toàn cầu của Phật giáo ngay từ khi hình thành, vượt qua ranh giới quốc gia và chính trị để lan tỏa khắp châu Á. Diễn giả nhấn mạnh, thông điệp từ bi, trí tuệ và hòa giải của Đức Phật không chỉ là di sản của Ấn Độ mà còn là tài sản chung của nhân loại.
Theo PGS.TS. Rajeev Ranjan Chaturvedy, Phật giáo không chỉ hướng đến hòa bình xã hội mà còn đặt nền tảng trên sự chuyển hóa tâm thức cá nhân. Nguyên tắc bất bạo động (Ahimsa) và Bát Chánh Đạo giúp con người tìm thấy hòa bình nội tại, từ đó lan tỏa ra cộng đồng và quốc tế.
Diễn giả cũng đề cập đến ảnh hưởng của Phật giáo đối với các phong trào hòa bình hiện đại. Mahatma Gandhi – lãnh tụ phong trào giành độc lập của Ấn Độ, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tư tưởng Phật giáo về bất bạo động. Bên cạnh đó, Đức Dalai Lama và nhiều nhà lãnh đạo Phật giáo khác tiếp tục thúc đẩy hòa bình thông qua đối thoại và khoan dung tôn giáo.
Bài trao đổi cũng nhấn mạnh bản chất cải cách của Phật giáo từ thời Đức Phật, với những đóng góp lớn trong bình đẳng xã hội, quyền của phụ nữ và quản trị đạo đức. Đặc biệt, Hoàng đế Ashoka là một ví dụ tiêu biểu về sự chuyển hóa từ chiến tranh sang trị quốc theo đạo đức Phật giáo, đặt nền móng cho tư tưởng “ngoại giao đạo pháp” (Dharmic diplomacy) trong quan hệ quốc tế.
Phật giáo tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong các vấn đề đương đại như công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và sức khỏe tinh thần. Các phương pháp thiền định và chánh niệm (Vipassana, Mindfulness-Based Stress Reduction – MBSR) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong giáo dục và y học.
Bên cạnh đó, Ấn Độ hiện nay đang đẩy mạnh “ngoại giao Phật giáo” thông qua việc phục dựng Đại học Nalanda, bảo tồn các di sản Phật giáo và hợp tác với các quốc gia Phật giáo như Sri Lanka, Thái Lan, Nhật Bản.
Phần thảo luận diễn ra sôi nổi với các ý kiến từ các nhà nghiên cứu. TS. Ninh Thị Sinh, Trưởng phòng Văn hóa Phật giáo và các vấn đề đương đại nhấn mạnh rằng di sản Phật giáo không chỉ là câu chuyện của quá khứ mà còn mang giá trị ứng dụng trong xã hội hiện đại.
PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh cho rằng Phật giáo không chỉ đại diện cho một giá trị hòa bình mà còn là một con đường thực tiễn để đạt đến hòa bình thông qua giáo dục và chuyển hóa nội tâm. Trong khi đó, PGS.TS. Lê Văn Canh, giảng viên cao cấp Viện Trần Nhân Tông đã liên hệ với văn hóa Việt Nam, phân tích khía cạnh bất bạo động qua truyền thuyết Hồ Gươm, đồng thời đặt ra câu hỏi về cách ứng dụng phương pháp bất bạo động trong thực tế đối mặt với bạo lực.
Buổi hội thảo đã mang lại nhiều góc nhìn sâu sắc và mở ra hướng nghiên cứu mới về Phật giáo trong bối cảnh toàn cầu hóa.
