Sáng ngày 29/9/2025, tại cơ sở Tu Hoàng, Viện Trần Nhân Tông, ĐHQGHN phối hợp cùng Ban Văn hóa Trung ương, GHPHVN long trọng tổ chức Tọa đàm trao đổi về cuốn sách “Bảo vật quốc gia – Tinh hoa di sản Phật giáo Việt Nam” (National Treasures – The Quintessence of Vietnam’s Buddhist Heritage).
Buổi tọa đàm được diễn ra dưới sự chủ trì của HT. Thích Thọ Lạc, Trưởng Ban Văn hóa Trung ương, GHPGVN và PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, ĐHQGHN.
Tới tham dự Tọa đàm có Đại diện chư tôn đức Tăng Ni Ban Văn hóa Trung ương, Lãnh đạo các đơn vị thuộc Viện Trần Nhân Tông; Ban Tổ chức, các tác giả biên soạn, chuyên gia thẩm định cuốn sách cùng toàn thể học giả, khách mời, phóng viên, báo đài quan tâm.
Cuốn sách “Bảo vật quốc gia – Tinh hoa di sản Phật giáo Việt Nam” có cả bản tiếng Việt và tiếng Anh giới thiệu 87 bảo vật Phật giáo Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ công nhận tính đến năm 2024. Đây là công trình khoa học quy mô, được biên soạn công phu, nhằm lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa, thẩm mỹ và tâm linh của Phật giáo Việt Nam. Ấn phẩm cũng trở thành tặng phẩm chính thức tại Đại lễ Vesak 2025 và là tư liệu quý cho các triển lãm văn hóa Phật giáo.
Trong phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh nhấn mạnh: cuốn sách “Bảo vật quốc gia – Tinh hoa di sản Phật giáo Việt Nam” không chỉ là món quà ý nghĩa dành tặng đại biểu tham dự Đại lễ Vesak 2025, mà còn là một công trình khoa học có giá trị lâu dài. Tác phẩm được khởi thảo với mục tiêu tôn vinh, sưu tầm và phát huy tinh hoa Phật giáo Việt Nam, đặc biệt là di sản văn hóa thời Trần và truyền thống Phật giáo Trúc Lâm.
Cuốn sách không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu những bảo vật quốc gia, mà còn góp phần lan tỏa hình ảnh và giá trị của Phật giáo Việt Nam đến giới nghiên cứu, chư tăng ni, cũng như bạn bè quốc tế. Trên cơ sở kế thừa thành quả nghiên cứu của các bậc tiền bối, nhóm biên soạn mong muốn vừa khơi gợi giá trị truyền thống, vừa đem lại những cách tiếp cận hiện đại, phù hợp với đông đảo giới học thuật và công chúng. Trong quá trình triển khai, Viện Trần Nhân Tông và Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN đã nhận được sự đồng hành, hỗ trợ từ nhiều cơ quan quản lý văn hóa, viện nghiên cứu, cơ sở tự viện và các học giả thuộc nhiều lĩnh vực như văn hóa, khảo cổ, lịch sử, Hán Nôm… Công tác biên soạn cũng gặp không ít thách thức: từ việc xác định đâu là bảo vật quốc gia, kiểm chứng tình trạng hiện vật, cho đến cân nhắc khâu in ấn để vừa đảm bảo tính học thuật vừa tiện lợi cho người đọc.
Đồng thời, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh cũng đề cập đến kế hoạch hợp tác lâu dài giữa Viện Trần Nhân Tông và Ban Văn hóa Trung ương GHPGVN. Trong tương lai, hai đơn vị sẽ tiếp tục khai thác, phát huy giá trị của các bảo vật thông qua nhiều hình thức mới như trình chiếu video, phim tài liệu, ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là quét 3D để tạo nên những ấn phẩm đa phương tiện. Đây sẽ là hướng đi mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong nước và quốc tế, góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản Phật giáo quốc gia một cách bền vững.
Tại tọa đàm, HT. Thích Thọ Lạc khẳng định: Cuốn sách “Bảo vật quốc gia – Tinh hoa di sản Phật giáo Việt Nam” là minh chứng sinh động cho sự hợp tác hiệu quả giữa Viện Trần Nhân Tông và Giáo hội Phật giáo Việt Nam. Dù được triển khai trong thời gian ngắn với nhiều khó khăn, song nhờ sự hỗ trợ tích cực từ Giáo hội, Nhà nước và các cơ quan hữu quan, công trình đã hoàn thành đúng tiến độ, đem lại những giá trị to lớn cả về khoa học lẫn văn hóa. Ấn phẩm không chỉ đóng góp quan trọng vào thành công của Đại lễ Vesak 2025 mà còn mở ra triển vọng nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản Phật giáo trong thời gian tới. Cuốn sách đã vượt ra ngoài khuôn khổ giới thiệu trong nước, trở thành nhịp cầu đưa hình ảnh và giá trị bảo vật Phật giáo Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.
Hòa thượng nhấn mạnh, việc biên soạn cuốn sách chính là sự hiện thực hóa tinh thần hợp tác giữa Viện Trần Nhân Tông và Ban Văn hóa Trung ương, đồng thời mở ra nhiều định hướng mới trong nghiên cứu và phát triển di sản. Hòa thượng bày tỏ kỳ vọng trong tương lai, Việt Nam – với lịch sử Phật giáo hơn 2000 năm – sẽ sớm nghiên cứu, xây dựng Bảo tàng Phật giáo Việt Nam, một thiết chế văn hóa còn thiếu trong đời sống tinh thần dân tộc
Trong phần thảo luận, nhiều học giả đã chia sẻ quan điểm chuyên sâu về việc phát huy giá trị di sản Phật giáo Việt Nam.
GS.TS. Đinh Khắc Thuân cho rằng quá trình biên soạn cuốn sách là một kinh nghiệm quý báu, khẳng định sự đồng hành của giới khoa học với Giáo hội trong việc gìn giữ, phát huy tinh hoa Phật giáo. Ông đặc biệt nhấn mạnh đến hệ thống minh văn và bi ký trong các tự viện – một mảng di sản có giá trị lớn nhưng còn nhiều vấn đề đặt ra trong công tác bảo tồn.
PGS.TS. Ngô Văn Doanh bày tỏ sự bất ngờ trước công nghệ làm sách hiện đại với việc tích hợp mã QR vào ấn phẩm, giúp nâng cao tính hấp dẫn. Ông đánh giá cao cách viết, cách đặt tên tác phẩm đã khơi gợi sự tò mò, đồng thời góp phần hình thành một hệ thống giá trị thống nhất, lớp lang. Công trình đã vượt ra khỏi hình thức giới thiệu khô cứng, trở thành sợi dây liên kết văn hóa Bắc – Trung – Nam.
ThS. Vũ Thị Hằng tập trung vào vấn đề nghệ thuật tạo tượng Phật giáo Việt Nam, nhấn mạnh ứng dụng công nghệ quét 3D chỉ là bước đầu. Muốn phát triển bền vững, cần đưa tri thức chuyên môn về tạo hình, tạo tượng Phật giáo vào đào tạo ngay trong các làng nghề truyền thống.
PGS.TS. Dương Thị Thu Hà khẳng định cuốn sách mang nhiều giá trị trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Phật giáo. Bà đề xuất sớm triển khai nghiên cứu mở rộng sang các lĩnh vực khác như văn hóa tự viện, nghi lễ, và các hình thức sinh hoạt tôn giáo, để tiếp tục làm sáng rõ vai trò của Phật giáo trong đời sống văn hóa Việt Nam.
Trong khuôn khổ buổi Tọa đàm, Hòa thượng Thích Thọ Lạc đã đã trao chứng nhận tuyên dương của Ban Văn hóa Trung ương cho các thành viên tham gia biên soạn, phản biện, hiệu đính. Đồng thời, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh thay mặt Viện Trần Nhân Tông trân trọng tặng sách lưu niệm đến các học giả và đại biểu. Danh sách cộng tác viên khoa học trải dài từ các nhà nghiên cứu Hán Nôm, khảo cổ, mỹ thuật, đến chuyên gia nhiếp ảnh, dịch thuật, hiệu đính. Đây là minh chứng cho tinh thần hợp tác liên ngành, liên tổ chức, có sự đóng góp quan trọng của ĐHQGHN, GHPGVN, các bảo tàng trung ương và địa phương, cũng như sự hỗ trợ tài chính từ Quỹ Văn hóa Trúc Lâm và Quỹ Vì Tầm Vóc Việt – Tập đoàn TH.
Buổi tọa đàm khép lại trong bầu không khí trang trọng, ấm cúng, để lại ấn tượng sâu sắc đối với các nhà khoa học, chư tôn đức Tăng Ni và toàn thể khách mời. Sự kiện không chỉ giới thiệu một công trình nghiên cứu giá trị mà còn góp phần khẳng định vai trò của di sản Phật giáo trong kho tàng văn hóa dân tộc, đồng thời mở ra nhiều triển vọng hợp tác nghiên cứu và bảo tồn trong tương lai.
